İslam Öncesi Türklerde Ekonomik Hayat

Yörük Türkmen Kültür Tanıtma ve Dayanışma Derneği yayını Kirmen dergisi, sayı 1'de yayınlanan Hüseyin Asker makalesi.

Ece Nur Demir | Kirmen Dergisi | Sayı 1

Ziya Gökalp, Türk Medeniyeti Tarihi’nde eski Türklerin ekonomik hayatlarını, özellikle üretim açısından, dört tipe ayırmaktadır. Bunlar:

1- Avcı Türkler

2- Sürü sahibi Türkler

3- Çiftçi Türkler

4- Sanatkâr Türkler

olmak üzere sıralanabilir.

Ziya Gökalp’ın bu sınıflamasına karşılılık, başka araştırmacılar iktisadi hayatı; at ve koyun, beslenme, giyim, demir, el sanatları, şehir, ticaret, ziraat gibi konular çerçevesinde incelemiştir.

Bir başka araştırmacı, sadece Uygurlarda ziraat ve hayvancılık, elbise, kumaş ve madencilik gibi konulara değinmiştir.

Bozkır Türk Ekonomisinin esasını, yüksek ovalar ve yaylalar olan bozkır coğrafyasının iklim şartları icabı, çobanlık ve hayvan besleyicilik teşkil etmiştir. Yetiştirilen hayvanların başında at ve koyun geliyordu. Oğuzların iktisadi faaliyetleri, göçebe hayat tarzına bağlı olarak gelişme göstermiştir. Bu yaşayış tarzına bağlı olarak hayvan yetiştiriciliği ön plana çıkmıştır. Bu sebeple onların servetlerini koyun sürüleri, yılkılar (at sürüleri), develer ve hatta sığır teşkil ediyordu.

İlk Türk topluluklarında ekonomik hayat sadece hayvancılığa dayalı değildi. Hunlar esas itibarı ile göçebe bir kavim idiler. Çin kaynaklarından öğrendiğimize göre, Hunlar sürüleri ile meşgul olurlarken,bu meşgalelerinin yanında ekip biçmeyi de ihmal etmiyorlardı. Altay bölgesinde Hun çağına ait çeşitli sulama kanallarına rastlanmıştır. Göktürk çağına ait ise, ele geçen buluntular arasında ziraat aletleri ele geçmiştir. Yine Çin kaynaklarına göre, Hunlar darı ekip biçiyorlardı. Bir Çin yıllığı, şiddetli soğuk yüzünden bir sene Hun topraklarında ekin ermediğini yazar. Göktürkler’de her ailenin ekip biçtiği, suladığı arazisi vardı. Kapgan Kağan’ın Çin ile yaptığı 698 tarihli antlaşmanın bir maddesi, Çin’in Göktürkler’e üçbin ziraat alet ile 100 bin “ hu” (yaklaşık 1250 ton) tohumluk darı teslim etmesi hükmünü taşıyordu.

İslam öncesi Türk topluluklarında hayvancılık ve ziraatin yanısıra , madencilik , ticaret ve el sanatları da önemli yer tutmakta idi. Demir madenini ilk Türkler’in işlediği kabul edilmektedir. Hunlar’ın, Göktürkler’in , Uygurlar’ın ve diğer Türk topluluklarının bu konularda faaliyet gösterdikleri bilinmektedir.

Hüseyin ASKER - Kirmen Dergisi Sayı 1