Ermeni Gönüllü Birlikleri - Belge 53 - Rus Arşivi Belgeleri - Pandukt’un birliğinde yaşananlar

GARF. Fon 102. Sayı 1916. Dosya 29. Bölüm 92 B. Sayfa 1 - 1 arkası.

Pandukt’un askerlerini dinlendirmek için, iç kesimlere çekmesi emrini Tümgeneral Çikovani’nin emri olmadığı için kabul etmemesi; Pandukt’un birliğinde yaşananlar; Pandukt’la Merkez Büro’nun arasının bozulması

Çok gizli

№ 119

07.01.1916

Erivan

Ermeni Sosyal Demokrat Hınçak Partisi

1 no’lu not

Kars Bölgesi Erivan İl Jandarma İdare Amiri’nin Bilgileri

“KÜÇÜK” GİZLİ SERVİSİ

Bilgilerin giriş tarihi: 02.01.1916

Gizli Servis’ten Bilgileri Alan: Ast Albay ANGİLEYEV

Bilgilerin özü :

Bundan yaklaşık 6 hafta önce, 6. Gönüllü Birliği’nin 200’den fazla milisi, birliklerin komutanı PANDUKT’tan kendilerinin, askerlik görevi yapan birlikler gibi istirahat pozisyonuna alınmasını defalarca istedikten sonra, isteklerinin PANDUKT tarafından kabul edilmemesi üzerine, Tiflis’te bulunan Büroya şikayette bulundular. Büro, PANDUKT’tan milisleri içlerdeki istirahat bölgelerine çekmesini istedi. Pandukt, birliğin Kafkasya Ordusu bünyesine giren bir askerî birim oluşturduğunu ve kendisinin sadece, ordu komutanlığının ve özellikle de Tümgeneral Çikovani’nin emirlerini yerine getirmek zorunda olduğunu gerekçe göstererek, bu emri yerine getirmeyi reddetti.

Bundan sonra hoşnutsuz gönüllüler bir toplantı düzenlediler. Bu toplantıda, Pandukt’un davranışı tartışıldıktan sonra, kendi aralarından talepleri hakkında yazılı bir karar tanzim edecek olan 18 yetkili seçildi. Bu karar, Pandukt’a beyan edilerek 24 saat içinde cevap vermesi talep edildi.

Pandukt, bu konuyu General Çikovani’ye rapor etti ve Çikovani, askerî takımın yardımıyla, kışkırtıcıların tutuklanmasını emretti. Ancak birlikler, kışkırtıcıları milislere vermek istemediklerinden, 150’den fazla kişi tutuklandı. Olay hakkında birlikten, Tiflis’deki, Büroya hemen bilgi verildi. Durumun incelenmesi için Bürodan LAZO ve MNATSKYANTS gönderildiler. 1915 yılı Aralık ayı ortalarında, gönderilen kişiler Kars’a ulaştılar, Pandukt da, kıdemli subaylarıyla buraya geldi. Olanlar, delegelerin durak yeri olan “Lüks” otelinde tartışıldı. Pandukt kendisine, birliklere ilişkin olan, onların düşüncesine göre tamamen partiye ve büroya bağlı olan konularda, askerî komutanlığa başvurması nedeniyle ifade edilen serzenişlere cevap verdi. Subayları tarafından desteklenen Pandukt, alınan karara itaat etmedi ve Amerika’dan birlikler için gönderilen parayı almak için Eçmiadzin’e gitti. Ancak Büro, partiden ve birlikten çıkarılmış olan Pandukt’a para verilmemesi için Katolikos’a telgraf çekti. Parayı alamayan Pandukt, Tiflis’e gitti, hâlihazırda da orada bulunuyor. Büro, Tiflis’te bulunmasından yararlanarak, ondan davranış ve faaliyetlerine ilişkin rapor talep etti.

Ne yapılmıştır :

Bu notun kopyası № 120 sayılı olarak MAJESTELERİ İMPARATORUN Kafkasya Genel Valisi’nin Özel Kalemi’nin Özel Bölümüne bugün gönderilmiştir. Pandukt–Türk uyruklu, Muş Vilayeti Unan köyünde yetişmiş olan Mikael Kevorkov SAFARYAN’dır. 6. Gönüllü Birliği komutanıdır. Hınçak Partisi hakkındaki, 30.04.1915 tarih ve 1 No.lu Gizli Servis raporunda bahsi geçmektedir.

LAZO, AkopKazaryants’tan Hınçak Partisi’ne ilişkin 10.04.1915 tarih ve № 1 sayılı Gizli Servis notunda bahsedilmektedir. Pandukt’un Eçmiadzin’e gelişi hakkındaki bilgi bugün № 121 sayılı olarak yerel muhtara sorulmaktadır.

Tiflis İl Jandarma İdare Amiri’ne bugün № 122 sayılı olarak bildirilmektedir.

Erivan İl Jandarma İdare Amiri (imza)