Ermeni Gönüllü Birlikleri - Belge 10 - Rus Arşivi Belgeleri - Gümrü Ermenileri

RGVİA. Fon 2100. Sayı 1. Dosya 558. Sayfa 132-132 arkası, 133-133 arkası, 134.

Gümrü’de Ermenilerin teşkilatlanması, silah ve insan sayısı.

Aleksandropol

Gönüllüler Birliği Amiri

05.01.1915

№38

Aleksandropol

Aleksandropol Garnizon Amiri’ne

07.01.1915

Rapor.

Yerli Ermeni gönüllüler birliklerinin örgütlenmesi, aşağıdaki şekilde tamamlanmıştır:

1- 800 adet “Berdan” sistemli tüfek çevre köylerin sakinlerine dağıtılmıştır. Bunların listesini bu vesile ile her köydeki kasatura sayısını belirterek sunuyorum.

2- Her biri büyük ve bazısı küçük, ancak birbirlerine yakın olan köylerde, silahlı kişilerin askerî eğitimi için benim emrimdeki alt sıralardaki personel arasından eğitimciler tayin edilmiştir.

3- Her bir köyde, düşman saldırısı halinde alınacak pozisyon benim tarafımdan belirlenmiştir. Buraya komşu köylerden gelen eğitmenlerin komutasında toplanacaktır.

4- Her bir köyde, benim tarafımdan seçilen bir yere meşale konulacaktır. Bu meşale düşman görüldüğü an yakılacak ve geri kalan tüm köyler için de sinyal vazifesi görecektir.

5- Hemen hemen her köyde yüksek bir yerde, köyler ile şehrin arasında iletişim için birer atlı olacaktır.

6- Tünelin güvenliği; Cacur, Ahkilisa, Arhvali, B. Sariar, Konak-kran, Haci-Nazar-Kuli Köyü gönüllülerine verilmiştir. Bu köylerde gönüllülerin emniyetini sağlamak amacıyla iki eğitimci

komutasında eğitilen 40 kişi zamanında müdahale edebilmesi için tarafımdan emir verildi.

Tüfeklerin verilmesine ilişkin hususlar:

Arpaçay’ın, Acikuli’nin sağ tarafının ve daha ileride kuzeyden ve kuzeybatısının, bizim için az çok tehlikeli olduğunu varsayarak, Tatarların yaşadığı Agababinsk denilen 35 köy, şu anda edinilen bilgilere göre, güçlü bir şekilde silahlanmışlardır. Neredeyse küçük bir krallıktırlar. Bu nedenle Arpaçay’ın sol kıyısına özellikle dikkat edilmektedir.

Agababinsk alanına kalkan olan kıyıya komşu Ermeni köyleri, Yukarı ve Aşağı Kelenca, Kops, Cilab-keçut, İpli-Karaklis, Bandivan, Aliklisa, Çizihliyar, Takpali, Kutni-Bulag, Şiştana, Kay-Kuli-Kazançi tüfeklerle silahlandırılmıştır. Her bir köydeki kasatura sayısı listede ve haritada gösterilmiştir. Daha sonra Borçalin Tatarlarıyla komşu olan Aleksandropol’ün kuzeydoğusuna doğru, Karahaç Sırtı’nın, Lgokryç Dağları’nın, daha tehlikeli olduğunu düşünmek gereklidir. Sıcaklar başladığında Agababinsk Tatarları geceleri buraya çıkacaklardır. Bu alana bitişik Ermeni köyleri Gurcil, Gulli-Bulag, Boz-Yehuş, Başkend, M. Sariar, Kefli, Samurli, Karaklis, Amihan, Kizil-Koç da tüfeklerle silahlandırılmıştır.

Daha sonra Ortaklis köylerinden Tünele kadar, demiryolu hattı üzerinde bulunan köyler, Ortaklis, Toporly, Darband, Arihvali, B. Sariar, Ahkilisa, Cacur, Konak-Kran, Hacin-Nazar-Kuli silahlandırılmıştır.

Son altı köy, tünel için günlük olarak nöbet tutmaktadırlar. Aleksandropol’ün güney ve güneydoğusu Kürtler dolayısıyla tehlikelidir. Bunun için M. Karaklisa’ya 100 kasatura verilmiştir. Bunlar haftalık olarak karakola verilmektedir ve 222. Yedek Tabur’la irtibattadırlar. Kars demiryolu hattının emniyeti için Dagarli ve Bayandur’a tüfek verilmiştir. Şehrin doğrudan korunması için Düz- Kent’e, Diriliyar’a, M. Kapanak’a, Topadolak’a ve Aleknsadrovka’ya da tüfek verilmiştir. Şehir sakinlerine de 400 tüfek verilmiş ve 400 kişi örgütlenmiştir. Acemiler için kanunla öngörülen kursun verilmesi planlanmıştır. Bunlardan sonra Ekselansları, bunların yemin etmelerini ve garnizon sahası vb. daha sorumlu hizmetlere atanmalarını isteyeceğim. Atlı birliğin örgütlenmesine gelince, at eksikliği nedeniyle henüz tamamlanmamıştır. Şu anda benim komutamda günlük keşif için çeşitli yönlere gönderilen 30 binek atlı vardır.

Ek:

A- Aleksandropol İlçesi köylerine verilen “Berdan” sistemi tüfeklerin ve askerî mühimmatın listesi.

B- Gönüllü birliğin kasatura sayısı belirtilerek köylerdeki konum planı.

Kurmay Yüzbaşı (İmza).