Selçuklu'nun Su Küpleri

Anadolu Selçuklu Sanatı, hemen her detaya gizemli dokunuşlar yapmıştır. Öyle ki bugünlerde bir kesim, bu sanat dokunuşlarını "Uzaylılarla" bir araya getirebilmektedir. Oysa ki Anadolu Selçuklu Sanatı, Uygurlara kadar uzanan Türk Sanat Tarihinin ürünüdür. Uzaylılarla bir iligli yoktur.

TÜRK ve İSLAM ESERLERİ MÜZESİNDE

ANADOLU SELÇUKLULARININ SU KÜPLERİ

İnsanoğlu, en eski çağlardan başlayarak, suyu küplerde korumuş, küplerle taşımıştır.

Yalnız suyu mu?

Anadolu Selçuklu | Su Küpü Ağzı | 12-13.yy Devetüyü hamurlu, sırsız, hayat ağacı ve kabartma aslanlarla süslü | TuvART

Şarabı, peyniri, balı da. Altın ve gümüş sikkeleri de. Ama bu küplerin yapımı için de su gerekmiştir. Su, toprak, ateş. Suyla yaratılan küp, içine suyu almış, adına su küpü denmiştir.

Tarihöncesi dönemlerde, toprağı suyla karıştırıp yoğurmuşlar sonra elle biçim vererek güneşte kurutmuşlardır.

Anadolu Selçuklu | Su Küpü | 12-13.yy, yükseklik 68 cm | TuvART

Antik çağa gelindiğinde yine suyla yoğrulan toprak bu kez çömlekçi çarkında biçimlendirilmiş, ardından fırınlarda pişirilmiştir.

Eski Yunan, Roma ve Bizans’ta da, Selçuklu ve Osmanlılarda da hep bu yöntem kullanılmıştır.

Anadolu Selçuklu | Su Küpü Ağzı | 12-13. yy, Devetüyü hamurlu, sırsız | TuvART

Küpler çeşitli figür ve desenlerle bezenmiş, bazen kök boyalarla boyanmış, bazen doğal hallerinde bırakılmış, bazen sırlanmış, bazen de sırsız olarak kullanılmıştır.

Anadolu Selçuklu | Su Küpü Parçası | 12-13. yy , Selçuklu tarzında oturan insan figürlü| TuvART

İstanbulda’ki Türk İslam Eserleri Müzesi’nde bulunan Anadolu Selçukluları ve Beylikler dönemine ilişkin su küpleri, estetik açıdan da türünün yetkin örnekleridir.

Anadolu Selçuklu | Su Küpü Detayı | 12-13. yy Devetüyü hamurlu, sırsız | TuvART

12. ve 13. yüzyıllarda sırsız olarak yapılmış olan bu küplerde baskı ve barbutin tekniği kullanılmıştır. Dahası bunlardan birinin üstünde renkli taş kakmalar görülmektedir.

Anadolu Selçuklu | Su Küpü Detayı | 12-13.yy | Üzerinde ay yüz ve badem gözlü insan yüzleri bulunmaktadır | TuvART

Söz konusu küpler, minyatürlerde de rastlanan, Selçuklu geleneğinde ay yüzlü ve badem gözlü insan yüzleriyle, bağdaş kurmuş oturan ( Selçuklu Oturuşu) insan figürleriyle, hayat ağaçlarıyla, boynuzlu dağ keçileriyle, madalyon içinde çift şahinlerle bezelidir.

Makale : Cihan Soyhan

Fotoğraflar : Ali Konyalı

P Dergisi | TuvART