Ermeni Gönüllü Birlikleri - Belge 28 - Rus Arşivi Belgeleri - Ermeni Ulusal Bürosu üyeleri hakkında istihbarat

GARF. Fon102. Sayı 244 (1915). Dosya 14. Bölüm 79 LB. Sayfa 2-2 arkası, 3-3 arkası, 4.

Ermeni birliklerini de kontrol eden Ermeni Ulusal Bürosu üyeleri hakkında istihbarat raporu.

Kopya

Çok Gizli

Çıkış № 5877

№446

22.02.1915

Tiflis.

Taşnak Partisi

Tiflis İl Jandarma İdare Amiri’nin Bilgileri

“VOYNOV” GİZLİ SERVİSİ

Bilgilerin giriş tarihi: 05.02.1915

Gizli Servis’ten Bilgileri Alan: İdare Amiri Albay PASTRYULİN

Bilgilerin özü :

Ermeni birlikleri 30 kişiden oluşan Ermeni Ulusal Bürosu tarafından yönetilmektedir.

Başkan Piskopos MESROP’tur. Bugünlerde, yeni merkez komite seçimi olmuştur. Taşnak karşıtları,

Merkez Komiteye sadece Taşnak mensuplarının girmesini protesto ettiler.

1. Piskopos MESROP, Onursal Başkan.

2. Mihail PAPACANOV, Başkan (Devlet Duması Üyesi)

3. Başkan Yardımcısı, Nersesyan Okulu Rektörü KHUNUNTS.

4. Akop KOÇARYANTS, sekreter (özel bir mesleği yoktur)

5. Mkrtyç KALANTAROV, muhasip (zengin)

6. İosif ARGUTİNSKİY (Kent Konseyi İcra Memuru)

7. Anuşevan MAHUTANYAN (“Orizon” Yayın İşleri Sekreteri)

8. GARDAŞEN (Nersesyan Okulu Mütevellisi)

9. Abram GYULHANDANYANTS (büronun askerî bölümünün müdürü)

10. Arşan KAZARYAN (“Orizon” çalışanı)

11. Ovanes TUMANYANTS (Ermeni şair)

12. Minas BERBERYAN (Tüccar Bankası Müdürü)

13. Aleksandr Melik AZARYANTS (zengin)

14. Arşak MİLOV (tüccar, astsubay)

15. Doktor STEPANOV

16. Avetis YEZEKYAN

17. Ovanes SPENDİAROV (Avukat [jüri üyesi])

18. Şivanzade (Ermeni şair)

19. TSURİNOV (Tüccar bankası Müdürü)

20. Eski Başkan Samson ARUTYUNOV

21. S. SAANOV (“Orizon” Editörü )

Ne yapılmıştır :

1. Soyadı TER-MOVSESYAN olan Tiflis Ermeni Piskoposluk Başkanı Piskopos MESROP, Taşnak Partisi’nin en sadık faaliyet adamlarından ve en ihtiyatlı suç ortaklarından biridir; Madde 2’de 9.07.1914 tarih ve № 3560 ve 04.07.1914 tarihli, 3458 sayılı Taşnak Partisi’ne ilişkin özetlerde bahsi geçmektedir.

2. Devlet Duması üyesi, jüri üyesi Mihail İvanov PAPACANOV, Duma üyeliği adaylığı, Taşnak Partisi’nin “Doğu Bürosu”nun emriyle ve Ermeni-Kadetleri tarafından açıklanmıştır (madde 2, 31.11.1912 tarih ve №12160 sayılı Taşnak Partisi oturum özetleri).

3. Jüri üyesi ve Tiflis Ermeni Nersesyan Okulu Rektörü İosif Nikitiç KHUNUNTS, 191..(?) yılına ait bilgilere göre, Devrimci Parti Taşnak üyeleri arasına girmekte ve bu partinin Tiflis Merkez Komitesi geçici üyesi olmuştur.

4. Yakov Gasparov KOÇARYANTS, Tarih- Filoloji Fakültesi yardımcı doçent, MİRZO Ortaklığı Denetim Komisyonu Üyesi, katılmakta ve bu partinin 10.12.19..(?) tarih ve №11984 sayılı bilgi özetinin 1. Maddesinde bahsi geçmektedir.

5. Petrol Sanayicisi Mikirtiç Arakelov KALANTAROV, 57 yaşında, daha önce dosyalara ve servis kayıtlarına girmemiştir.

6. Tiflis Şehir Konseyi Ticaret ve Ekonomi Müfettişi Prens İosif ARGUTİNSKİY, Taşnak Partisi aktivisti, Parti’nin Tiflis şehrine ilişkin, 20.06.1912 tarih ve № 8300 sayılı bilgilerinin özetlerinde Madde 8’de ve ilçeye ilişkin 19.05.1914 tarih ve № 3096 sayılı bilgilerinin özetlerinde Madde 3’te bahsi geçmektedir.

7. Anuşevan MAHUTANYAN tespit edilmemiştir. Adres masası bilgilerine göre kayıtlı değildir ve İdare dosyalarında kaydı bulunmamaktadır.

8. Tiflisli esnaf, öğretmen Gagarin Grigoryeviç GARDİŞAN,Taşnak Partisi’nin 1913 yılı Ekim ayı tarihli, partinin ilçe özetinin 1. Maddesinde seçkin Tiflis Taşnaklarına mensup olduğundan ve 1914 Mayıs ayında, Türk Ermenilerinin acil sorunlarının görüşülmesi için, Rus Ermenileri ve hayırsever cemiyetleri temsilcileri kongresini düzenleyen bir delege olduğundan bahsedilmektedir (Polise verilen 14.06.1914 tarih ve № 3458 sayılı rapor).

9. Özel Onursal Vatandaş Abram İsaakoviç GYULHANDANYAN, Novoçerkassk Bölge Mahkemesinin özellikle önemli konulardaki sorgu yargıcı araştırmacısı olan Lyzhin tarafından, partinin terör eylemlerinin hazırlanması konusunda suçlanan ve Devlet Senatosunun Özel Biriminin 12.05.1912 tarihli kararı ile mahkeme tarafından beraat eden ünlü aktivist.

10. Borçalin İlçesi, Bolşiye Şulavery Köyü sakini, öğretmen, Arşak Pogosov GAZARYAN (KAZARYAN), Ermeni Gazetesi “Orizon”un yöneticisi, Taşnak Partisi’nin en önemli aktivisti. Polis departmanına 24.02. ve 04.06.1914 tarihlerinde №1196 ve 3458 sayı ile verilen raporlarda bahsi geçmektedir.

11. Borçalin İlçesi’nden asilzade Oganes Ter-TATEVOSOV TUMANYAN, Taşnak Partisi davasında suçlanmış ve Senato tarafından beraat ettirilmiştir. Türk Ermenilerine, para, silah yardımı, insani yardım yapma göreviyle “Büro” kadrosuna girmiştir. Polis departmanına 20.02.1914 tarih ve № 1154 sayı ile verilen raporda bahsi geçmektedir.

12. Tüccar Bankası Müdürü, Hukukî Bilimler Doktoru Minas İvanoviç BERBEROV, 1908 yılına ait bilgilere göre, Taşnak Partisi aktivistleri kadrosuna girmiştir.

13. Toprak ağası, gayrimenkul sahibi ve tüccar Aleksandr Agafonoviç MELİKAZARYANTS, Taşnak Partisi’nin son davasında suçlanan ve Devlet Senatosunun Özel Biriminin kararı ile beraat ettirilmiştir.

14. Tiflisli tüccar astsubay Arkadiy Nazaroviç MİLOV, Taşnak Partisi’nin yardımcı üyeleri arasına mensup olmuştur ve buna özellikle parası ile katılmıştır (Polise 18.06.1909 tarih ve № 8510 sayı ile verilen rapor).

15. İdare dosyalarına göre, Veteriner Hekim İsay Zaharyev Ter-STEPANOV, Taşnak Partisi’ne, “İŞGÜZAR” lakabıyla dışarıdan gözlem için 1912 yılında girdiği bilinmektedir.

16. Aleksandropol şehrinden, edebiyatçı vatandaş Avetis Mihailov YEZEKYANTS, “BODUR” lakabıyla dışarıdan gözlem için 1911 yılında girmiştir.

17. Avukat [jüri üyesi] İvan Semenov SPENDİAROV, Taşnak Partisi’ne mensuptur ve Erzurum’dan, tahmin edilen Ermeni katliamı hakkında mektup almıştır (Taşnak Partisi hakkındaki 16.01.1913 tarih ve № 976 sayılı bilgi özetindeki 3. Madde).

18. Yazar, Tiflisli vatandaş Aleksandr Minasov MOVSESOV (ŞİRVANZADE), 54 yaşında, 1895 yılından bu yana, devrimci Taşnak Partisi üyeleri arasına dahil olduğu bilinmektedir. 1911’de, Taşnak mensuplarının buluşma yeri olarak hizmet eden “Orizon” gazetesi yayın işlerinde arama sonrası tutuklanmış, daha sonra aramanın sonuçsuz olması nedeniyle serbest bırakılmıştır.

19. Tiflis Ticaret Bankası Müdürü, onurlu vatandaş Gavriil Moiseev TSURİNOV, idare dosyalarında geçmemektedir.

20. Avukat [jüri üyesi], mahkeme danışmanı Samson STEPANOV ARUTYUNOV, Türk Ermenilerinin kendilerini savunmaları konusundaki Büro’nun başkanı olan, 1914 yılı Mayıs ayında Tiflis’te tüm Rus Kültür ve Hayırsever Ermeniler Cemiyetlerinin temsilcileri kongresinde önemli bir rol oynayan, bilinen bir aktivisttir. (MAJESTELERİ İMPARATORUN Kafkasya’daki Genel Valisi’nin Vatandaşlık İşleri Bölümü Yardımcısına ve Polis Departmanına verilen 03.08.1913 tarih ve 6618, 6726, 6776 ve 6778 sayılı rapor ve 1915 yılı Mayıs tarihli Taşnak Partisi hakkında, ilçeye ilişkin bilgilerin özetindeki 1. Madde ve Polis Departmanına 4.06.1914 tarih ve №3458 sayı ile verilen rapor).

21. Taşnak Partisi’nin yasal organı olan Ermeni Gazetesi “Orizon”un editörü, Borçalin İlçesi, Celyal-oğlu Köyü sakini, Sergey Agacanov SAAKOV, Taşnak Partisi’nin bilinen bir aktivistidir. Polis Departmanına 5.03.1913 tarih ve № 6778 sayılı ile ve Genel Vali’nin Vatandaşlık İşleri Bölümü Yardımcısı’na 5.08.1913 tarihinde verilen raporda bahsi geçmektedir.