Ermeni Gönüllü Birlikleri - Belge 63 - Rus Arşivi Belgeleri - Birlikler için toplanan paraların bir kısmının Taşnak partisi için harcanması

GARF. Fon 102. Sayı 246 (1916). Dosya 14. Sayfa 68-68 arkası, 69

Türkiye’ye karşı savaşacak olan Ermeni gönüllü birliklerin, kurulan Ermeni Ulusal Bürosuna bağlanması ve buna tepkiler; birlikler için toplanan paraların bir kısmının Taşnak partisi için harcanması; Devlet Duması Üyesi Papacanov’un Petrograd’da topladığı kongre, tartışmalar

Polis Departmanı

Müdür Yardımcısı’nın Özel Açıklaması

Türkiye’ye savaş ilanıyla, Tiflis’te Ermeni halkının ulusal hareketine belirli bir yön vermek ve Türkiye'ye karşı Rus ordularıyla ortak askerî harekette bulunmak üzere tasarlanmış olan Ermeni gönüllü birliklerini tamamen kendi yönetimi altına almak amacıyla “Ermeni Ulusal Bürosu” kurulmuştur. 

“Ulusal Büro”, Devrimci Ermeni Partisi Taşnak’ın inisiyatifinde, parti karakteri taşıyan siyasî bir örgüttü. Bu, “Büro”nun, Ermenilerin kaderini tayin edecek olan ulusal bir kuruluş olduğunu kabul etmeyen toplumun geri kalan kısmı arasında memnuniyetsizlik yaratmıştır. Bu nedenle büro üyeleri kadrosu, Ermeni halkının gerçek temsilcilerini teşkil etmemektedir.

“Ulusal Büro” üyelerinin yeniden seçilmelerine ilişkin olarak defalarca ortaya çıkan sorunların çözümü; bunun yanı sıra, Ermeni siyasî partileri arasında, ortak faaliyet için birleşmek amacıyla yapılan görüşmeler sonuçsuz kalmıştır. Van’dan Rus ordularının çekilmesi sonrasında Ermeni nüfusu Kürtler tarafından katledildiğinde, Taşnak karşıtları, Taşnakları, Ermeni nüfusa yardımcı olmadıkları için açık bir şekilde suçlamaya başlamışlar ve Ermenileri yüzüstü bırakan Taşnak Partisi’ne karşı öfkelerini yüksek sesle dile getirmişlerdir.

Taşnak Partisi’ne olan güvensizlik, basın ve kamu çevrelerinin ısrarlı taleplerine rağmen, “Ulusal Büro”nun o ana kadar, birliklerin oluşturulması ve bakımı için toplanan paraların harcamalarına ilişkin raporu verememesi nedeniyle iyice artmıştır. Zira paranın önemli bir kısmı parti amaçları için kullanılmakla birlikte münferit partili aktivistler tarafından, kendi özel ihtiyaçları için de harcanmıştı.

Ermeni nüfusun geniş katmanlarının, Taşnak Partisi faaliyet yönetimine olumsuz yaklaşımının etkisiyle, Ermenilerin geleceklerine ilişkin sorunları görüşmek üzere Taşnak karşıtı ve Devlet Duması üyesi Papacanov’un, Tiflis’te ya da Eçmiadzin’de bir kongre yapılması çağrısı reddedildi. Buna rağmen Papacanov, Petrograd’da 10-12 Mayıs tarihlerinde, Ermeni komitelerinin temsilcilerinin “Kardeşçe Yardım” kisvesi altında bir kongre yapmayı başarmıştır.

Kongrenin açılışının, önemli devlet ve kamu adamlarının, Ermenilerin tarafına çekilmesi için kullanılması amacıyla, Devlet Duması’ndaki oturumların yeniden başladığı zamana denk getirilmesi öngörülmüştü.

Halkla ilişkilere göre hareket eden Kafkasyalı Ermeni aydınlar, yapılacak olan bu kongreye büyük ilgi göstermişlerdir. Zira Ermeni mültecilere yardım edilmesine ilişkin sorunların ele alınması bahanesiyle toplanılmasına rağmen, kongre oturumlarında, siyasî karakterdeki sorunların da tartışılması öngörülmektedir.

Taşnak Partisi karşıtları arasında, kongrenin sonuçlarına ilişkin büyük endişeler ortaya çıkmıştır. Bunlar, komitelerin sayısına göre kendilerine 6 oy öngörerek, 16 oyla temsil edilen Taşnakların zafer kazanacaklarını tahmin ediyorlar. Bu endişeler özellikle, kongrenin “Ulusal Büronun” ve Nubar Paşa’nın misyonu yerine, müttefikler karşısında Ermeni halkının bir temsilcisi olacak olan, mülteci işleri konusunda özel bir komite oluşturacağına ilişkin korkuları artırmaktadır.