Hun İmparatorluğu, sosyal yapısı nedeniyle yıkılışından sonra kavimler hareketi oldu. imparatorluk henüz ayakta iken Doğu Avrupa halkları, Hun teşkilatının gücü sayesinde Avrupa hayatına katıldılar ve ilk defa Avrupa tarihi sahnesinde siyasi bir unsur olarak meydana çıktılar. Aynca, Hun İmparatorluğu'nun muzaffer ordusunda hizmet ettikleri gibi, doğu ve batı ticaret yollarının şah damarı üzerinde iktisadi yönden önemli unsur oldular.

Büyük ve cihangir Hun İmparatorluğu, birçok doğu milletinin birleşmesiyle vücuda gelmişti. Hunlar, Türkler'in en çok batıya uzanan, Bizans ve Avrupalıları titreten ve birliğe adını veren kolları idi. Bu silsile içinde birçok millet kendi adetleri, kanunları ve kendi teşkilatları ile yaşıyorlar ve hepsi önder Hunlar'ın projelerine göre büyük birliğe hizmet ediyorlardı. Bundan dolayı, Hun İmparatorluğu'nun kuruluşu Volga'dan Alpler'e kadar uzanan sahada yaşayan milletler için bir esaret manasını ifade etmiyordu.

Hun İmparatorluğu, idaresine aldığı diğer milletlere bu geniş ülkede eşsiz zaferlerle, büyük ganimetler ve bilhassa mükemmel bir iktisadi gelişme imkanı ve bunun için gerekli emniyet…

Bulgarlar'ın Kafkasya'da yerleşmesi, bu Türk boyunun istikbali üzerinde fevkalade etkili olmuştur. Volga ve Tuna'daki devletleri kurmak için Kafkasya'dan hareket etmişlerdir. Komşu devletlerin tesiriyle de daimi devletler kurabilecek durumda olan Bulgar Türkleri, yabancı kültürlerle ilişki kurmak suretiyle kültür hazinelerini zenginleştirdiler.

Macarlar, Bulgar Türkleri'nden aldıkları kelimelerin önemli kısmını, kuyumculuğu burada öğrenmiş ve Bulgar Türkleri'nin hayati unsurlarını burada elde etmiştir. Macarlar, Kafkasya'da ve daha sonra güney Rusya'daki kültürlerin terbiyevi tesirleri altında batı aleminde tutunabilecek ve devlet kurabilecek seviyeye yükselmişlerdir.

Bulgar Türkleri Kafkasya'ya ne zaman göç ettiler? V. yy. ortalarında Kafkasya'da oturdukları muhakkaktır. Fakat II. yy. sonunda göç etmiş olmaları da muhtemeldir.

1. Kafkasya göçlerine dair bir Ermeni kaynağı en eski haberleri vermektedir. Môzes Chorenaci, büyük tarihi eserinde Bulgar Türkleri'nden iki defa bahseder. Birinciye göre, Vagharşag zamanında (M.ö. 149-127) "Veghentur-Bulgarlar" Ermenistan'a göç ettiler. tkinciye göre, İraşag zamanında (M.ö. 127-114) Kafkas eteğindeki Bulgar Türkleri'nin toprağında büyük karışıklıklar oldu ve bir Bulgar Türk zümresi Ermenistan'a gelere…

Bulgar Türkleri, Hun devletinin çözülmesini takibeden hareketler neticesinde ilk defa Avrupa sınırında göründü. Bu dönemdeki Bulgar Türkleri ile ilgili olarak Priskos'da şunları okuyoruz :

463 sıralarında Onogurlar, Ogurlar ve Saragurlar Bizans'a elçi gönderdiler. Kaynaklardaki belgelere dayanarak Ogurlar ile Bulgar Türkleri'nin kasdolunduğunu biliyoruz. Muhtelif oymakları birleştiren vasıf Ogur olmalarıdır. Mesela; On - ogur = 10 Ogur; Saragur = beyaz ogur; Oturgur = otuz ogur. Otuz (Türk Bulgar lehçesinde otur).

Saragur elçileri, yeni yurd aradıkları sırada Ağaçerilere hücum ederek onları imha ettiklerini bildirdiler. Birkaç yıl sonra Saragurlar Bizans'ın müttefiki sıfatıyla Persler'e karşı savaşarak İberya'yı (Bugünkü Gürcistan'ı) ve Ermeni ülkelerini tahrip ettiler.

Daha sonra, oymak birliğinin zayıflaması ve başka birlik halinde teşkilatlanmaları nedeniyle Saragur ve Ogurlar'ın sesi kesiliyor. Bu birliklerinden bir tanesi Oturgur adı altında Kafkasya'da kaldı ve esas kitlesi Don ile Kuban nehirleri arasında yerleşti. Bu esas kitle etrafında toplanan oymaklar Onogur (= Türk kavmine mensup bir addır) adını aldı. Eski bir…

Bulgar Türkleri, genel tarih bakımından çok önemli bir rol ifa ettikleri gibi diğer Türk boyları arasında dil, tarih ve arkeolojik belgeleriyle de dikkate şayan bir yer işgal ederler.

Macar kavminin Bulgar Türkleri ile göçmesi, birbirleriyle kaynaşması ve kültür bakımından bir birlik teşkil etmesi, bu iki kavmin karşılıklı olarak tanınmasını kolaylaştıran bir hadisedir.

Bundan başka, Bulgar Türkleri hakkında türlü dillerdeki kaynaklarda belgelere rastlanmaktadır.

Bulgar Türkleri'nin Avrupa'nın muhtelif alanlarında devletler kurması bunun sebebini açıklar. Orta Volga

bölgesi yanında, Dnyeper'den Kafkas Dağları'na kadar uzanan sahada, daha sonra Dnyester ile Karpatlar arasında ve Balkan'ın önemli bir parçasında Bulgar Türkleri'nin teşekküllerine rastlanmaktadır.

Bulgar Türkleri, bu sayılan yerlerde medeniyetin gelişmesinde önemli bazı hizmetlerde bulunmuşlardır.

Türk boy ve oymakları, M.S. 1. yüzyıldan itibaren dalga dalga Asya'nın Güneyi'ne, Batısı'na ve Avrupa'ya akmaya başlamışlardır.

Çinlilerin baskısı, verimli topraklarda yurt edinme arzusu, boy ve oymaklar arasındaki sürtüşme, bu akışın sürekli hale gelmesine neden olmuştur. Dalgalardan birini oluşturan Bulgarlar, Kafkasya ve çevresinde

yurt edinmişlerdir. Daha sonra, Hazarlar'ın baskısına dayanamayan Bulgar Türkleri'nin bir bölümü batıya göçerek Tuna dolaylarına yerleşmiş ve Bulgar Devleti'ni kurmuşlardır.

Diğer bölümü de, kuzey-doğuya yönelerek Volga - Ural arasına yerleşmiş ve Hazarlar'ın egemenliği altında yaşamışlardır.

Attila'nın ölümünden sonra Avrupa Hun lmparatorluğu'nun M.S. 454'de yıkılışı, Doğu Avrupa'da bir kuvvet boşluğu yaratmış, bu boşluğu ise, Bulgar Türkleri doldurmaya çalışmışlardır. Avrupa kültür ve medeniyetinin gelişmesinde; z'li dili konuşan Hun Türkleri'nden ziyade, Türk boy ve oymaklarının (On-ogur) konuşmasından meydana gelen ve r'li dili konuşan Bulgar Türkleri büyük rol oynamışlardır.

Bulgar Devleti'ni kuran ve kurdukları devlete kendi isimlerini veren Bulgar Türkleri, IX. yüzyılın sonlarında teşkilatlandırdıkları Slavlar ile karıştıktan sonra yeni bir Hıristiyan…